Niegasnącym zainteresowaniem ze strony funkcjonariuszy służb mundurowych cieszy się kwestia skutków przepisów ustawy okołobudżetowej na wysokość emerytur funkcjonariuszy, którzy przeszli na emeryturę na początku 2023 r. Kreatywność ustawodawcy doprowadziła w ich przypadku do przyznania tym funkcjonariuszom świadczeń niższych o 7,8%, niż powinni byli otrzymać.
Sprawa wynika z przepisów ustawy okołobudżetowej na 2023 r. i wynikających z niej skutków dla funkcjonariuszy, żołnierzy zawodowych oraz funkcjonariuszy Służby Celno – Skarbowej, którzy przechodzili na emeryturę od 01 stycznia 2023 do 28 lutego 2023 r.
Otóż problem stwarza art. 41 ustawy okołobudżetowej na 2023 r., który wprowadzał całkowicie nowe, niestosowane ani wcześniej ani później rozwiązanie dotyczące sposobu wprowadzenia podwyżki kwoty bazowej w ustawie budżetowej. Określona w ustawie budżetowej kwota bazowa wpływa bezpośrednio na wysokość uposażeń funkcjonariuszy, a więc również i wysokości przysługujących im świadczeń emerytalnych.
Ustawa budżetowa na 2023 r. przewidywała podwyżkę kwoty bazowej z 1.614,69 zł, obowiązującej w 2022 r., do 1.740,64 zł w 2023 r. Dotychczas, podwyżka kwoty bazowej następowała zawsze wraz z początkiem roku kalendarzowego. Art. 41 ust. 1 ustawy okołobudżetowej na 2023 r. powodował jednak, że kwota bazowa w nowej wysokości obowiązywała dopiero od 01 marca 2023 r. W okresie od 01 stycznia 2023 r. do 28 lutego 2023 r. do ustalania uposażeń funkcjonariuszy wykorzystywano kwotę bazową w wysokości ustalonej na 2022 r., która była niższa aż o 7,8% niż ta ustalona na 2023 r.
Funkcjonariuszom, którzy pozostawali w służbie to całkowicie niestandardowe rozwiązanie zostało zrekompensowane mechanizmem proporcjonalnej podwyżki uposażenia w ciągu roku, przewidzianym w art. 41 ust. 3 ustawy okołobudżetowej.
Problem dotyczył jednak funkcjonariuszy, którzy przeszli na emeryturę w okresie obowiązywania starej kwoty bazowej, czyli od 1 stycznia 2023 do 28 lutego 2023 r. Uposażenie tych funkcjonariuszy, mimo przewidywanej na 2023 r. podwyżki, nie uległo zmianie, czego konsekwencją było uzyskanie świadczeń emerytalnych o 7,8% niższych, niż gdyby odeszli ze służby po 1 marca 2023 r.
Opisany problem niemal od razu dostrzegło Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. We wspólnym komunikacie MSWiA oraz związków zawodowych służb podjętych resortowi z dnia 05.12.2022 r. zaapelowano do funkcjonariuszy, którzy złożyli raport o odejściu na emeryturę, o ponowną analizę tych decyzji.
Oczywiście apel w żaden sposób nie rozwiązuje wiąż istniejącego problemu wywołanego art. 41 ustawy okołobudżetowej na 2023 r., który budzi poważne zastrzeżenia co do jego zgodności z Konstytucją. Przewidziane nim rozwiązanie narusza zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa – utrwalona praktyka legislacyjna, w której podwyżka kwoty bazowej następowała z początkiem roku kalendarzowego pozwalała funkcjonariuszom na zaplanowanie z odpowiednim wyprzedzeniem odejścia ze służby i podjęcie tej niezwykle ważnej życiowej decyzji ze świadomością jej skutków – również tych finansowych. Odstąpienie od tej praktyki było więc dla nich zaskakujące, skoro uniemożliwiało podjęcie w pełni poinformowanej decyzji o przejściu na emeryturę.
Jeszcze poważniejsze wątpliwości art. 41 ustawy okołobudżetowej budzi w odniesieniu do funkcjonariuszy, którzy przeszli na emeryturę nie na podstawie swobodnie podjętych decyzji, ale ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający im pozostawanie w służbie. Przepisy ustawy okołobudżetowej jest w tym zakresie niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i wynikającą z niego zasadą równości, która zakazuje nieuzasadnionego różnicowania sytuacji prawnej obywateli. A taki właśnie skutek wywołuje przepis art. 41 ustawy okołobudżetowej, skoro podstawą do różnicowania sytuacji funkcjonariuszy w zakresie wysokości przyznawanych im świadczeń jest jedynie data odejścia ze służby, na którą nie mieli wpływu.
I tu można zwrócić uwagę, że sprawą zainteresował się nawet Rzecznik Praw Obywatelskich, który zwrócił się do MSWiA z prośbą o zbadanie sytuacji. Ministerstwo nie planuje jednak żadnej interwencji – przepisy nie budzą zdaniem resortu żadnych wątpliwości (https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-sluzby-mundurowe-waloryzacja-2023-mswia-odpowiedz).
Mimo poważnych wątpliwości, przepisy ustawy budżetowej korzystają z tzw. domniemania konstytucyjności, które obalone może zostać jedynie wyrokiem Trybunały Konstytucyjnego. Doprowadzenie do sytuacji, w której funkcjonariuszom, którzy przeszli na emeryturę w okresie od 1 stycznia 2023 do 28 lutego 2023 r. będzie wypłacana emerytura we właściwej, należnej im wysokości, wymagało by więc przeprowadzenie długotrwałego postępowania i ingerencji Trybunału Konstytucyjnego.
Na zmianę przepisów w ramach dobrej woli ustawodawcy raczej nie ma co liczyć. Symptomatyczny w tym przypadku wydaje się przytoczony wyżej apel MSWiA, który wskazuje, że resort, choć problem dostrzega, to jego widzi jedynie w „przerzuceniu” na samych funkcjonariuszy ciężaru przeciwdziałania nielojalnie prowadzonego procesu legislacyjnego. Ministerstwo ignoruje przy tym, że nie każdy z funkcjonariuszy odchodzących w tym krytycznym momencie na emeryturę miał w tym zakresie swobodny wybór i możliwość weryfikacji takiej decyzji.
adw. Jędrzej Wojcieski